Cổng thông tin điện tử - Ủy ban quốc gia ứng phó thiên tai và tìm kiếm cứu nạn

Động đất là gì?

16:45 | 06/05/2015

Động đất là gì?

1. Khái niệm: Động đất là sự rung động của trái đất, nó được gây nên bởi chùm tia sóng địa chấn lan tỏa từ một vùng nguồn nào đó do quá trình giải tỏa nhanh năng lượng đàn hồi tạo nên. Nói cách khác: Động đất là sự giải phóng nhanh của năng lượng đàn hồi được tích lũy tại một điểm nào đó bên trong trái đất, gây nên sóng địa chấn và tác động lên bề mặt làm phá hoại các công trình, sự biến dạng bề mặt cũng như gây chết chóc cho con người.

2. Cường độ chấn động (Intensity) của động đất

Cường độ chấn động trong thang MSK-64 được phân ra làm 12 cấp với đặc trưng biểu hiện mức độ phá hoại trên bề mặt như sau:

Cấp I: Động đất không cảm thấy;

Cường độ của dao động dưới giới hạn cảm thấy, chỉ có máy mới phát hiện và ghi nhận được các chấn động của nền đất.

Cấp II: Động đất ít cảm thấy (rất nhẹ)

Động đất chỉ cảm thấy bởi những người riêng lẻ ở yên tĩnh trong nhà, đặc biệt là ở gác trên của nhà cao tầng.

Cấp III: Động đất có thể cảm thấy

Động đất cảm thấy ở trong nhà bởi ít người, ở ngoài trời, chỉ trong những điều kiện thuận lợi. Chấn động y như tạo nên bởi một xe ô tô vận tải nhẹ chạy qua. Người tinh ý nhận thấy đồ vật treo đu đưa nhẹ, ở gác trên cùng của tòa nhà cao tầng thì đu đưa mạnh hơn chút ít.

Cấp IV: Động đất yếu

Động đất cảm thấy ở trong nhà bởi nhiều người; ở ngoài trời bởi ít người. Đây đó, có người ngủ bị tỉnh giấc song chẳng ai sợ hãi cả. Chấn đông y như tạo nên bởi một xe ô tô vận tải nặng chạy qua. Cửa kính, cửa ra vào, bát đĩa đập lạch cạch. Bàn ghế đồ đạc bắt đầu rung chuyển. Đồ đạc treo đu đưa nhẹ. Nước đựng trong vại hở sóng sánh. Động đất nhận được trong ô tô đỗ.

Cấp V: Thức tỉnh

Động đất cảm thấy ở trong nhà bởi mọi người, ở ngoài trời bởi nhiều người. Nhiều người như bị tỉnh giấc. Một số ít người chạy ra khỏi nhà. Súc vật nhốn nháo. Nhà rung toàn bộ. Đồ vật treo đu đưa mạnh. Khung treo nhích khỏi chỗ. Trong trường hợp hiếm gặp, đồng hồ quả lắc dừng lại. Một vài vật không vững bị lật đổ hay xê dịch, cửa sổ và cửa ra vào chưa cài bị mở toang rồi lại đóng sầm vào. Nước đựng trong bình hở bị sóng ra ngoài một chút. Chấn động y như tạo nên bởi những đồ vật nặng rơi trong nhà.

Cấp VI: Sợ hãi

Ở trong nhà cũng như ở ngoài trời, đa số người cảm thấy động đất. Nhiều người, đang ở trong nhà, sợ hãi và bỏ ra ngoài phố. Một số ít người bị mất thăng bằng. Gia súc tháo chạy khỏi chuồng. Trong một số ít trường hợp, bát đĩa và đồ vật bằng thủy tinh có thể bị vỡ; sách trên giá bị rơi xuống. Bàn ghế, đồ đạc nặng có thể bị di chuyển. Có thể nghe thấy tiếng của những chuông trên tháp chuông vang lên.

Cấp VII: Hư hại nhà cửa.

Đa số người sợ hãi và chạy ra khỏi nhà. Nhiều người khó đứng vững. Người lái xe ô tô cũng nhận biết được động đất. Chuông lớn kêu vang. Trong những trường hợp riêng lẻ, có trượt đất ở đoạn trên sườn dốc đứng và có vết nứt ở ở đường đi. Có hư hại ở chỗ nối ống dẫn; có vết nứt ở hàng rào bằng đá. Nổi sóng trên mặt nước; nước trở thành vẩn đục vì bùn bị khuấy lên. Thay đổi mực nước dưới giếng và lưu lượng nguồn nước. Trong một số ít trường hợp, xuất hiện nguồn nước mới hoặc biến mất nguồn nước cũ. Trong những trường hợp riêng lẻ, có trượt đá ở bờ sông bằng cát hay cuội.

Cấp VIII: Phá hoại nhà cửa.

Sợ hãi và khủng khiếp; ngay cả người lái xe ô tô cũng lo ngại. Đây đó, cành cây bị gẫy. Bàn ghế, đồ đạc nặng bị xê dịch và đôi khi bị lật đổ. Một số đèn treo bị hư hại. Có trường hợp bị gãy chỗ nối ống dẫn. Đài và tượng kỷ niệm bị di chuyển. Bia đá bị đổ. Hàng rào bằng đá bị phá hoại. Trượt đất nhỏ ở sườn dốc đứng, ở chỗ hõm sâu và ở chỗ ụ của đường đi, nét đất bị nứt rộng tới vài cm. Xuất hiện mạch nước mới. Đôi khi giếng nước cạn lại đầy nước, hoặc giếng đang có nước lại bị khô. Trong nhiều trường hợp, thay đổi lưu lượng nguồn nước và mực nước giếng.

Cấp IX: Hư hại hoàn toàn nhà cửa

Khủng khiếp hoàn toàn. Bàn ghế đồ đạc bị hư hỏng nặng. Súc vật chạy nhốn nháo và kêu rống lên. Đài kỷ niệm bị lật đổ, hư hại nặng bể nước nhân tạo; đứt gẫy một phần ống dẫn ngầm, có trường hợp đường sắt bị uốn cong đường đi bị hư hại, ở đồng bằng ngập nước thường thấy rõ những chỗ cắt và bùn bồi lên. Nền đất bị nứt rộng tới 10 cm; còn ở sườn và bờ sông, quá 10 cm; ngoài ra còn có nhiều vết rạn ở nền đất. Đá tảng bị sụt lở; có nhiều chỗ đất trượt và lở. Sóng to trên mặt nước.

Cấp X: Phá hoại hoàn toàn nhà cửa.

Nhiều nhà kiên cố bị hư hại nặng. Hư hại, nguy hiểm chóp đê và đập hư hại nặng cho cầu. Đường sắt hơi bị cong, ống dẫn ngầm bị cong hay gẫy, lớp đá phủ và lớp nhựa đường đi tạo thành một mặt lượn sóng. Nền đất nứt rộng vài đêximét, trong vài trường hợp tới 1m. Song song với dòng nước chảy, xuất hiện những đứt gẫy rộng. Lở đá bở từ sườn dốc đứng có thể có trượt đá lớn ở bờ sông và bờ biển dốc đứng. Sánh nước ra ngoài kênh, hồ, sông… Xuất hiện hồ nước mới.

Cấp XI: Thảm họa

Hư hại nặng ngay cả nhà xây kiên cố, cầu, đập nước và đường sắt; đường rải đá bị hỏng không dùng được nữa; ống dẫn ngầm bị phá hoại. Mặt đất bị biến dạng tạo thành vết nứt rộng, đứt gẫy và di động theo các phương thẳng đứng và nằm ngang; núi sạt lở ở nhiều nơi. Muốn xác định độ mạnh cần khảo sát đặc biệt.

Cấp XII: Thay đổi địa hình

Hư hại nặng hay phá hoại thực sự mọi công trình ở trên và dưới mặt đất. Thay đổi hẳn mặt đất. Nếu đất bị nứt lớn, bị di động theo các phương thẳng đứng và nằm ngang. Núi và bờ sông sụt lở trên những diện tích lớn. Xuất hiện hồ, hình thành thác, thay đổi dòng sông. Muốn xác định độ mạnh cần có khảo sát đặc biệt.

3. Hiểm họa do động đất gây ra:

Các dạng sự cố hiểm họa thiên tai do động đất. 

Các dạng sự cố hiểm họa thiên tai do động đất có thể chia thành loại trực tiếp, loại thứ cấp và hiểm họa liên quan do động đất gây ra.

Các hiểm họa động đất trực tiếp bao gồm: Gây chết người và làm bị thương người; yếu tố tâm lý gây nên do hư hại và sụp đổ cửa nhà và các công trình khi xảy ra động đất; sư hư hỏng và sụp đổ khu công nghiệp phục vụ dân sinh; sự hóa lỏng và những hư hỏng các hệ thống công trình phục vụ cuộc sống dân sinh (cấp và thoát nước, nguồn và điện sinh hoạt, hệ thống gaz, thông tin, giao thông công chính..)

– Các hiểm họa động đất thứ cấp

Sự cháy, lụt lội, nứt đất, sự chảy của bùn đất, đổ vỡ đồ vật, sóng thần, sự dò rỉ của các chất độc, chất phóng xạ cũng như khí gaz, các vụ cháy nổ và các bệnh truyền nhiễm xảy ra sau các trận động đất thuộc vào loại hiểm họa động đất thư cấp.

– Các hiểm họa liên quan do động đất sinh ra

Sự tác động đến xã hội, sự tác động đến kinh tế khi có động đất dẫn đến nguy hại cho các hoạt động sinh hoạt hàng ngày, chẳng hạn mất thông tin liên lạc do hư hỏng của hệ thống máy tính khi xảy ra động đất được gọi là các nguy hiểm liên quan sinh ra do động đất.

VPUBQGTKCN